Inzichtelijke Praktijkinstructie – Deel 1

Een andere kijk op het geven van rij-onderricht

(auteur Jan Voerman)
In een uitgebreide serie artikelen zal ik u graag laten delen in de voortschrijdende kennis, inzichten en ervaring in de toepassing van de Inzichtelijke Praktijkinstructie. Ik hoop u daarbij een flink aantal interessante eye-openers te kunnen bieden. Maar dat niet alleen!

Voordelen inzichtelijke praktijkinstructie

Inzichtelijke Praktijkinstructie blijkt een methodiek te zijn die alle soorten van leerlingen grote voordelen biedt zowel tijdens de rijopleiding als daarna, in het bijzonder die grote groep van leerlingen die géén last hebben van de neiging tot zelfoverschatting enerzijds en tot onderschatting van de rijtaak anderzijds. Zoals elke praktijkman/vrouw weet, is een deel van de mannen en een nog veel groter deel van de vrouwen serieuzer en minder stoer, tot aan een zekere (faal)angst in het verkeer en voor het examen aan toe, ook al probeert men zich soms anders voor te doen.

De inzichtelijke Praktijkinstructie
Inzichtelijke Praktijkinstructie – de naam zegt het al – geeft vooral het broodnodige praktische inzicht waarmee de rijopleiding zowel veel prettiger en effectiever (en dus goedkoper) kan verlopen. Na het behalen van het rijbewijs is men vervolgens veel beter toegerust om zichzelf op een leuke en zelfkritische wijze tot een goed bestuurder te kunnen ontwikkelen. Dit alles is -in de kleine 20 jaar van de ontwikkeling van Inzichtelijke Praktijkinstructie- bepaald geen loze praat gebleken.

In dit verband wil ik u ook attenderen op de website van gedragsdeskundige Lauk Woltring, niet onbekend in onze branche (www.laukwoltring.nl). Waar Woltring onder andere terecht spreekt van de wenselijkheid onze leerlingen vooral een lerende houding in het verkeer bij te brengen, wordt hij en wordt u op uw wenken bediend door de overmacht aan ‘tools’ die Inzichtelijke Praktijkinstructie de leerling daarvoor aandraagt.

Vier kerntaken bij het autorijden

Graag kijk ik altijd éérst naar de wijze waarop een goede autobestuurder functioneert. En dan in het bijzonder als hij zich in een voor hem onbekende omgeving bevindt, met een hoop verkeer.

Tijdens het rijden is hij feitelijk met vier kerntaken aan de slag, van sommige taken zich meer bewust zijnde dan van andere. U zult ze ongetwijfeld herkennen, als ervaren autobestuurder tevens rij-instructeur zijnde, of anderszins als vakmatig betrokkene.

In die min of meer hectische onbekende omgeving is hij voorál bezig met:

  1. Vooruit te beoordelen of zijn huidige snelheid wel past bij de situatie verderop;
  2. Vooruit te beoordelen of zijn huidige ‘rijlijn’ wel past bij de situatie verderop;
  3. Ondertussen ervoor te zorgen zijn auto op koers te houden;
  4. De bediening van het voertuig, om daarmee te kunnen uitvoeren hetgeen hem op grond van bovenstaande drie kerntaken nodig lijkt. Daarbovenop komt dan nog de bediening als gevolg van eisen die de fabrikant c.q. die de techniek van de auto stelt (schakelen).

Te theoretisch
Misschien komt bovenstaande u wat theoretisch over, terwijl u er snel overheen leest om vast te stellen of de hele verhandeling in deze serie voor u wel concrete interessante praktische effecten zal voortbrengen, van de soort waar u ook echt wat aan heeft.

Want zó lees je nou eenmaal het begin van een artikel.

Laat ik u dan vragen nu eens even als ervaren bestuurder u goed voor te stellen, hoe u zelf meer of minder bewust op ‘alle hens aan dek’ overschakelt, als u in een voor u onbekende, niet eenvoudig te overziene en drukke situatie terechtkomt. Bijvoorbeeld ergens in Frankrijk onderweg naar uw vakantiebestemming de verkeerde afslag nemend, net rond de spits een middelgrote stad inrijdend in plaats van erom heen!

Zelfs met úw rijervaring, verkeersinzicht en dus vlotte begripsvorming schakelt ‘uw systeem’ toch over op ‘uiterst actief’? En dan bedoel ik natuurlijk niet qua bediening van het voertuig (kerntaak 4) want dat gaat u zelfs slapend nog goed af, maar wél de kerntaken 1 en 2, en minder bewust ook 3.

In zo kort mogelijke tijd ga je toch op zoek naar allerhande belangrijke factoren die kunnen maken dat je iets aan je huidige snelheid en/of aan je huidige rijlijn veranderen moet.

Kerntaak 1
 “Moet ik harder of zachter gezien de verkeersstroom waarin in mij bevindt en de situatie verderop? Of kan ik vooralsnog doorrijden met de vaart die ik nu heb?”
Ofwel (factoren): “Zijn er al zijstraten (dus mogelijk kruispunten) te ontdekken, verkeerslichten, verkeersborden over de voorrang, mogelijk dwarsverkeer dat zich al dan niet volgens de regel lijkt te gaan gedragen?” Enzovoort.

Kerntaak 2.
“Kan ik mijn huidige rijlijn handhaven of zal ik die naar links of rechts gaan verleggen?”
Ofwel (factoren): “Zijn er ‘rijlijnobstakels’ te zien, zoals een geparkeerde auto, een fietser, een versmalling? Blijft mijn rijstrook verderop doorlopen, of wordt het bijvoorbeeld niet zo dadelijk een busstrook, of wellicht een voorsorteervak waarop ik helemaal niet terecht wil komen?” Enzovoort.

En ondertussen weeft u daar onbewust de nodige korte blikken tussendoor in het kader van Kerntaak 3: om u in staat te stellen uw koers te begrijpen en ook daadwerkelijk te kunnen effectueren, middels minisignaaltjes van uw hersenen naar uw handen.

Controle hebben en houden
Kortom, primair bent u druk bezig ervoor te zorgen dat u zich ook zo dadelijk met een nog passende snelheid en rijlijn in de betreffende situatie zult bevinden. En feitelijk zijn dat slechts de enige twee fysieke aspecten van het rijden waaraan we wat veranderen kunnen, en die we dus steeds beoordelen moeten: de lucht in of de grond door kunnen we niet!

Voor iedere leerling of rijbewijs bezittende rijangstklant met primaire (niet-fobische) rijangst die ik dit principe duidelijk maak, blijkt dit steeds weer een eye-opener van belang te zijn. Deze openbaring begint direct al wat orde in de chaos te scheppen.

Autorijden is dus voorál je huidige snelheid en je huidige rijlijn ‘op de situatie verderop projecteren’: jezelf dáármee proberen een stuk verderop voor te stellen!
Zolang u het vertrouwen heeft dat u ver genoeg vooruit de benodigde informatie compleet heeft en begrijpt, zolang heeft u het gevoel de controle te hebben en die niet binnen een enkele seconde opeens kwijt te zullen zijn.

Ofwel: zolang uw visuele informatie management voldoet rijdt u met de auto. Maar vanaf het moment dat die niet meer voldoet rijdt de auto met u: niet in technische zin, maar in relatie tot de komende situatie. De bediening van het voertuig is bij u zoals gezegd dik in orde, zodanig geautomatiseerd verlopend dat die uw aandacht voor de buitenwereld niet verstoort, en zo vaardig dat u op elk moment uw wil naadloos aan die auto kunt opleggen.

De kwaliteit van uw visuele informatie management is dus een aspect van het autorijden waarmee alles staat of valt. Voor het gemak deel ik kennis en begrip van de verkeersregels in als een onderdeel van het visuele informatie management. U hebt die kennis op een direct aanspreekbare manier in uw geheugen tot uw beschikking, en u kunt snel genoeg de link leggen tussen de situatie zoals u die ziet en de regel die daarbij hoort. Ik noem dat operationele kennis, hetgeen zoals iedere rij-instructeur uit ervaring weet nog heel wat anders is dan theoretische kennis. Overigens onderken ik bij verkeersinzicht eveneens onderscheid tussen theoretisch en operationeel verkeersinzicht, maar dit terzijde.

Nieuwe termen en begrippen
In de loop van deze serie zult u een aantal nieuwe termen en begrippen kunnen tegenkomen. Sommige bestaande begrippen heb ik van een gemakkelijker te begrijpen term voorzien, andere begrippen en termen heb ik in de loop van de ontwikkeling van Inzichtelijke Praktijkinstructie zelf ontwikkeld bij gebrek aan het voorhanden zijn daarvan, in onze branche of in de psychologie.

Al deze termen en begrippen heb ik niet bedacht om duur te doen, maar om concrete praktische zaken in handen te hebben om mijn klanten zo duidelijk mogelijk te kunnen maken hoe het één en ander werkt, het liefst ook op een invoelbaar niveau.

Een voorbeeld hiervan dat ik altijd met veel succes bij mijn klanten gebruik, is het begrip en de term die ik daarvoor al eind jaren tachtig verzonnen heb en welke u hierboven al tegenkwam: visueel informatie management. En hoewel de term in het huidige informatietijdperk voor de meeste mensen al veelzeggend klinkt, geef ik uiteraard altijd nog een eenvoudige beschrijving erbij: in het kort komt het neer op kijken, begrijpen en beslissen.
En dan bedoel ik inclusief al het bijkomende denkwerk en kennis van de regels, alles op meer of minder bewust niveau in onze hersenen verlopend, met als input de informatie via onze ogen.

Een ander begrip uit de psychologie dat in het verkeer handig is, is wat daar wel genoemd wordt mentale representatie. Het is een wezenlijk onderdeel van het visueel informatie management. Wat daarmee bedoeld wordt, en wat daar in de praktijk in de auto nou zo vreselijk handig aan is bij het creëren van inzicht, komt in de volgende aflevering uitgebreid aan de orde. Ik heb dit begrip echter een wat duidelijker overkomende term toebedeeld: visueel mentale voorstelling.

Andere belangrijke begrippen en termen die u al spoedig zult tegenkomen in deze serie zijn:

Koerskijktechniek, Routescan, Scan. Dit laatste niet te verwarren met de scan uit de RIS, van welke scan ik beargumenteerd faliekant tegenstander ben. U zult spoedig begrijpen waarom! Overigens gebruikte ik mijn eigen begrip scan(nen) inclusief deze term al eind jaren tachtig.

Sommige zaken klinken u nu nog wellicht als theoretisch in de oren. Maar heb geduld tot de volgende afleveringen. Meer dan tweeduizend klanten waren laaiend enthousiast over de praktische handvatten die hieruit voortvloeien, waaraan zij zichzelf konden vasthouden toen ze eenmaal (weer) zelfstandig achter het stuur plaats namen. Dit geldt voor leerlingen voor het rijbewijs die elders waren vastgelopen, tot aan rijangstige rijbewijsbezitters met weinig ervaring, tot aan jonge vlot rijdende knullen met een achter het stuur opgelopen post traumatische stresstoornis, tot aan rijbewijsbezitters met een fobische stoornis en/of dwangstoornis achter het stuur. Waarbij overigens opgemerkt moet worden dat er bij de behandeling van de laatst genoemde problemen veel meer aan kennis en vaardigheden komt kijken dan Inzichtelijke Praktijkinstructie te bieden heeft, ook al vervullen bepaalde onderdelen daaruit een belangrijke functie.

Bijna iedere klant vroeg mij dan verbaasd, vaak zelfs ontdaan: “Waarom hebben ze mij dat bij mijn rijopleiding niet allemaal verteld en geleerd?”

Bron
Jan Voerman –  www.femrijopleiding.info

Een gedachte over “Inzichtelijke Praktijkinstructie – Deel 1”

  1. Ik heb een kanttekening bij gebruik van deze methode bij personen met rijangst of bij angstige personen, namelijk:
    angstige personen kunnen vaak niet in staat vooruit te denken (anticiperen); hun angst blokkeert het vooruit denken. Met andere woorden, je moet eerst de angst bij deze personen verminderen voordat je begint met de Inzichtelijke Praktijkinstructie.
    Er is een mogelijke oplossing, zie de volgende link:
    http://mens-en-gezondheid.infonu.nl/relatie-en-huwelijk/80713-hulp-voor-verlegen-vrouwen.html
    Bij deze oplossing wordt de volgende procedure gebruikt (in deze volgorde): Actie, Doorzetten en Inzicht.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.